اختراع و نو آوری - موسسه حقوقی تدبیر توسعه عرفان

اختراع، یک ترکیب، دستگاه یا فرایند جدید است. یک اختراع می‌تواند از یک مدل یا ایدهٔ از پیش موجود باشد و یا می‌تواند به طور مستقل درک شده باشد.

راه آهن، تقریباً مهم‌ترین اختراع در حمل و نقل زمینی

بر پایه ی قوانین ایران «اختراع» عبارت است از نوآوری‌ای که کاربرد صنعتی یا کشاورزی داشته باشد و شامل مواد دارویی و نرم‌افزار نمی‌شود.

قانون ثبت طرح‌های صنعتی، علائم تجاری و اختراع دو ویژگی را برای اختراع ذکر کرده‌است: ۱. یک ابتکار جدید باشد؛ ۲. دارای کاربرد صنعتی باشد. ابتکاری بودن اختراع یعنی اینکه اختراع برای شخص دیگری با مهارت عادی در صنعت مورد نظر اختراع، واضح و معلوم نباشد. یعنی درجه‌ای از خلاقیت و اندیشه در اختراع بکار رفته باشد. جدید بودن یعنی اینکه اختراع در آن صنعت یا فن از قبل موجود نباشد و در جهان جدید باشد. بسیاری به اشتباه فکر می‌کنند که کافی است که اختراع در ایران جدید باشد، در حالیکه قانون صراحت دارد به جدید بودن اختراع در جهان. کاربرد صنعتی به جنبه علمی و کاربردی محصول یا فرایند اشاره دارد.

مواردی که به عنوان اختراع قابل ثبت نیستند:

کشفیات با توجه به قانون به عنوان اختراع قابل ثبت نیستند. به نظر می‌رسد علت آن این است که قانونگذار خواسته که انسان‌ها مالک چیزی شوند که خود ایجاد کرده‌اند و نه چیزهایی را مالک شوند که در طبیعت از قبل موجود بوده‌است.

نظریه‌های علمی و روش‌های ریاضی به عنوان اختراع قابل ثبت نیستند. به نظر می‌رسد علت آن جلوگیری از به انحصار گرفتن علم و دانش است.

برای حمایت از نرم‌افزارهای رایانه‌ای قانون خاص وجود دارد اما برخی از نرم‌افزارهایی که دارای ویژگی‌های اختراع باشند را می‌توان بعنوان اختراع ثبت کرد.

ثبت اختراع مستلزم تسليم اظهارنامه به مرجع ثبت است.

اظهارنامه ثبت اختراع بايد در سه نسخه و در فرم مخصوص (الف – ۱) و به زبان فارسي تنظيم شده و پس از ذكر تاريخ، توسط متقاضي يا نماينده قانوني وي امضاء شود.

* در صورتي كه اسناد ضميمه اظهارنامه و ساير اسناد مربوط، ‌به زبان ديگري غير از فارسي باشد، ارائه اصل مدارك مورد نياز همراه با ترجمه عادي كامل آن‌ها الزامي است. مع‌ذلك اگر ترجمه كامل اين مدارك براي متقاضي ميسر نباشد، مي‌تواند خلاصه آن‌ها را به فارسي ضميمه نمايد. مرجع ثبت در صورت لزوم مي‌تواند در جريان بررسي اظهارنامه، ترجمه رسمي مدارك مذكور را مطالبه كند. چنانچه اصطلاحات فناوري و علمي به كار رفته در اسناد مذكور، معادل فارسي نداشته باشند، ذكر همان اصطلاحات كفايت مي‌كند.

متقاضي بايد اظهارنامه ثبت اختراع را به صورت حضوري يا با پست سفارشي و يا در چارچوب ماده ۱۶۷ اين آيين‌نامه به مرجع ثبت تسليم نمايد. تاريخ وصول اظهارنامه يا تاريخ داده پيام، تاريخ اظهارنامه تلقي مي‌گردد.

اظهارنامه ثبت اختراع بايد حاوي نكات زير باشد:

۱- اسم، شماره ملي، نشاني، كدپستي، تابعيت و سمت متقاضي و در صورتي كه متقاضي شخص حقوقي است ذكر نام، نوع فعاليت، اقامتگاه، محل و شماره ثبت، تابعيت، مركز اصلي و عنداللزوم هرگونه شناسه ديگر آن الزامي است؛

۲- اسم، شماره ملي، نشاني و كدپستي نماينده قانوني متقاضي، در صورت وجود؛

۳- اسم، اقامتگاه و كدپستي شخص يا اشخاصي كه صلاحيت دريافت ابلاغ‌ها در ايران را دارند، در صورتي كه متقاضي مقيم ايران نباشد؛

۴- اسم، نشاني و شغل مخترع، در صورتي كه متقاضي شخص مخترع نباشد؛

۵- عنوان اختراع به نحوي كه اختراع ادعايي را مشخص سازد و مشتمل بر كلماتي مثل «بهتر» و غيره نبوده و ترجيحاً بين سه تا ۱۰ كلمه باشد؛

۶- تاريخ، محل و شماره اظهارنامه يا گواهي‌نامه اختراع در خارج، در صورت درخواست حق تقدم؛

۷- اطلاعات مربوط به اظهارنامه اصلي در صورت تكميلي بودن اختراع؛

۸- تعداد صفحات توصيف، ادعاها، خلاصه توصيف اختراع و نقشه‌ها؛

۹- تعيين طبقه اختراع براساس طبقه‌بندي بين‌المللي اختراعات؛

تعيين ضمائم.

*اسم و نشاني متقاضي مقيم خارج از كشور، علاوه بر فارسي بايد به حروف لاتين باشد و با همان حروف نيز ثبت و آگهي شود.

مراحل ثبت اختراع:

اظهارنامه تقسيمي بايد داراي الزامات اظهارنامه اصلي بوده و در تسليم آن نكات زير رعايت گردد:

۱- شماره و تاريخ اظهارنامه اوليه؛

۲- در صورت درخواست حق تقدم از سوي متقاضي، ذكر شماره و تاريخ اظهارنامه نخستين، همراه با محل حق تقدم؛

۳- اصلاح توصيف، ادعا، نقشه و خلاصه توصيف مذكور در اظهارنامه اصلي؛

۴- مدارك مربوط به پرداخت هزينه اظهارنامه‌هاي تقسيمي.

* در صورت ادعاي حق تقدم‌هاي متعدد براي اظهارنامه اصلي، متقاضي اظهارنامه تقسيمي مي‌تواند از حق تقدم يا حق تقدم‌هايي كه از نظر موضوعي مرتبط با آن اظهارنامه تقسيمي باشد، استفاده كند.

توصیف اختراع (description)

همانطورکه قبلاً ذکر شد حق اختراع یک قرارداد دوجانبه است که ازطرف دولت و قوه حاکمه با مخترع بسته می شود و دولت به مخترع در قبال افشای جزئیات اختراع و کمکی که به توسعه صنعتی و تکنولوژی آن کشور می نماید یک حق انحصاری غالباً ۲۰ ساله برای وی قائل می شود و برای تحقق این عقد دوجانبه متقاضی باید با ذکر جزئیات اختراع خود را توصیف و افشا نماید بنحوی که برای شخصی که دارای مهارت فنی عادی در آن رشته از صنعت است قابلیت بازسازی و اجرا را داشته باشد،بدین ترتیب مقنن وفق بند ج ماده ۶ قانون ثبت اختراعات مصوب۱۳۸۶ دراین راستامقرر داشته است :

ادعای مذکور در اظهارنامه باید گویا و مختصر بوده و با توصیف همراه باشد به نحوی که برای شخص دارای مهارت عادی در فن مربوط واضح و کامل بوده و حداقل یک روش اجرایی برای اختراع ارائه کند.

الف- عنوان اختراع به گونه ای که در اظهارنامه ذکر گردیده است؛

ب- زمینه فنی اختراع مربوط (BACKGROUND OF ART) یا THE INVENTION) FILED OF)؛

ج- مشکل فنی و بیان اهداف اختراع:

د- دانش فنی پیشین

ه- دانش موجود

و- توضیح اشکال، نقشه ها، نمودارها درصورت وجود،

به نحوی که یک متخصص در آن زمینه بتواند اختراع را درک و ارتباط اجزای آن را دریابد ارجاع به شماره هایی که برای بیان ویژگی های اختراع در نقشه آمده است الزامی است.

ز- بیان واضح و دقیق مزایای اختراع؛

ح- توضیح حداقل یک روش اجرایی برای به کارگیری اختراع؛

ت- ذکر صریح کاربرد صنعتی اختراع درصورتیکه ماهیت اختراع گویای این امر نباشد؛

ادعای اختراع:

الف – ادعای اختراع باید صریح و منجز بوده و مشروط به تحقق شرایط خاص نباشد و درصورت عدم صراحت و شفافیت امکان سوءاستفاده و نقض حق در آینده برای مالک اختراع محتمل خواهد بود.

ب – اطلاعات مربوط به چگونگی ساخت و استفاده از اختراع باید در توصیف ذکر شود و در ادعاها نباید فراتر از اطلاعات توصیف، موارد بیان و ذکر شود.

ج – تعداد ادعاها باید معقول و متناسب باشد و در چارچوب اصل وحدت اختراع تنظیم شود ولیکن در بسیاری از کشورها درصورتیکه تعداد ادعاها از یک رقمی بالاتر رود بالتبع هزینه های بررسی آن نیز افزایش می یابد و باید با شماره گذاری تعداد ادعاها مشخص باشد.

د – ویژگی ها و مشخصه های فنی قابل حمایت بااستفاده از جملات مثبت بیان شود؛ مفهوم مخالف این بند این است که نباید ویژگی های فنی در قالب جملات منفی بیان شود.

هـ – جز در موارد غیرقابل اجتناب از ارجاع به نقشه ها یا توصیف امتناع گردد و تا حد ممکن از به کاربردن عباراتی مانند «همانطورکه در توصیف آمد» یا «همانطورکه در نقشه ها نشان داده شده» خودداری شود و این بند در جهت بیان شفاف و منجز ادعاهای اختراع و تعیین قلمرو حق اختراع است و بکاربردن عبارات مبهم نمی تواند قابل اتکا و دفاع در قبال نقص حق اختراع به شمار رود.

و – درصورتیکه برای فهم ادعا ارجاع به نقشه ضرورت داشته باشد پس از بیان ادعا، شماره صفحه نقشه و علامت مشخص کننده آن در داخل پرانتز ذکر گردد، غالباً در ادعاها پس از ذکر عنصر اختراع و مشخصه فنی آن، برای درک و فهم بهتر اختراع ارجاع به شماره نقشه ای می شود که غالباً سمبل عددی است .برای مثال؛ جک هیدرولیکی(طبق نقشه شماره ۱) یا طوقه خارجی جک نقشه (۳) وسیله بالابرنده جک (طبقه نقشه ۴) نحوه اتصال طوقه خارجی جک با وسیله بالابرنده (نقشه۶).. و حتی الامکان می توان از اطلاعات محاوره روز (عملی) برای تبیین مفاهیم ادعاها نیز استفاده کرد.

ز – مشتمل به شیوه اجرا و مزایای اختراع نباشد؛

اطلاعات اختراع که غالباً مبنای تحلیل اختراعات برای دستیابی به تکنولوژی قرار می گیرد اطلاعات منحصر به فرد و طبقه بندی و تفکیک شده است فلذا برای جلوگیری از اطاله کلام و ارائه مطالب تکراری برای تأکید بیشتر، این بند در تنظیم ادعادرآیین نامه مجددا بیان گردیده است، چون مزایا و شیوه اجرا جای آن در توصیف است ،البته قوانین ملی کشورها ممکن است در رویه جاری خود شیوه های مختلفی را درنظر گرفته و در بین آنها عمومیت یابد.

خلاصه اختراع

در خلاصه اختراع باید به شرح ذیل عمل شود:

۱- با عنوان اختراع شروع شود

۲- زمینه فنی که اختراع به آن تعلق دارد را تعیین کند تا در جستجوی سوابق اخترع ادعایی مورد استفاده قرار گیرد.

۳- مشکل فنی، اساس راه حل ارائه شده برای آن را و همچنین کاربرد یا کاربردهای اصلی اختراع را بطور اجمالی روشن نماید (چونکه در توصیف اختراع این مواردباید به تفصیل بیان شود)

۴- درصورت لزوم خلاصه اختراع باید مشتمل به فرمول های شیمیایی یا معادلات ریاضی باشد تا براساس آنها ویژگی های اختراع به بهترین شکل بیان شود.

۵- درصورتی که برای توضیح اختراع ارجاع به نقشه ضرورت داشته باشد، پس از توضیح خلاصه هر قسمت باید نشانه های ارجاع دهنده به هریک از نقشه ها در داخل پرانتز ذکر گردد فلذا اگر برای بیان اجمالی اختراع مثالها یا نقشه ها مقتضی باشد باید ضمیمه شود.

۶- در خلاصه اختراع بیشتر باید برجستگیهای تکنیکی و فنی اختراع ذکر شود نه مزایا و ارزش اختراع

در قوانین ملی بسیاری از کشورها برای میزان وحجم مطالب خلاصه اختراع، معیار و محدودیت تعداد کلمات درنظر گرفته شده است ودر کشور ما باید این بیان بین ۷۰ تا ۲۰۰ کلمه باشد.
نقشه يا نقشه‌ها، در صورت لزوم

مدارک مورد نیاز ثبت اختراع:

۱- توصیف اختراع

۲- ادعا یا ادعاهای اختراع

۳- خلاصه ای از توصیف اختراع

۴- نقشه یا نقشه ها درصورت لزوم

۵- مدارک مثبت هویت متقاضی و مخترع

۶- درخواست کتبی مبنی بر عدم ذکر اسم مخترع، چنانچه مخترع نخواهد اسم وی ذکر شود.

۷- مدارک مربوط به حق تقدم که همزمان باید با تسلیم اظهارنامه یا حداکثر ظرف ۱۵ روز از آن تاریخ تسلیم شود.

۸- رسید مربوط به پرداخت هزینه های قانونی

۹- مدارک نمایندگی درصورتی که تقاضا توسط نماینده قانونی بعمل آید.

۵- مدارک مثبت هویت متقاضی و مخترع

۶- درخواست کتبی مبنی بر عدم ذکر اسم مخترع، چنانچه مخترع نخواهد اسم وی ذکر شود

۷- مدارک مربوط به حق تقدم

متقاضیانی که بر طبق کنوانسیون پاریس و بموجب حق تقدم مقرر در آن تقاضای حق تقدم در قلمرو سرزمینی یکی از کشورهای عضو کنوانسیون پاریس رامینمایند باید این بند را رعایت کنند

تعیین طبقه اختراع براساس طبقه بندی بین المللی اختراع،

۸-رسید مربوط به پرداخت هزینه های قانونی

بخش الف

نيازهاي انساني

زير بخش: كشاورزي

زيربخش: مواد غذايي ـ تنباكو

زيربخش: اقلام شخصي يا خانگي

زيربخش: سلامتي و بهداشت، سرگرمي و تفريحات

 

بخش ب

انجام عمليات مختلف؛حمل ونقل و ترابري

زيربخش: جداسازي، مخلوط كردن

زيربخش: عمليات مختلف شكل دادن

زيربخش: چاپ ونشر

زيربخش: حمل ونقل، ترابري

زيربخش: فناوري ساختارهاي ذره‌بيني، نانو فناوري

 

بخش ج:

 

 

 

شيمي ـ متالورژي

زيربخش: شيمي

زيربخش: متالورژي

بخش د:

 

منسوجات، كاغذ

زيربخش: منسوجات يا ساير مواد قابل انعطاف كه به صورت ديگري ارائه نمي‌شوند

زيربخش: كاغذ

 

بخش هـ :

 

ساختمان‌ها و بناهاي ثابت

زيربخش: ساختمان

زيربخش: حفاري زمين و صخره، استخراج معدن

 

بخش و:

مهندسي مكانيك، روشنايي، گرمايش و اسلحه‌ها و انفجار

زیر بخش : انواع موتور یا پمپ

زيربخش: مهندسي به مفهوم عام آن

زيربخش: روشنايي، گرمايش

زيربخش: انواع اسلحه، انفجار

 

بخش ز:

 

 

فیزیک

زيربخش: وسايل

زيرخش: صنعت هسته‌اي

 

بخش ح:

 برق

 

 

ردیف اقلام هزينه شخص حقيقي شخص حقوقي
۱ حق ثبت اظهارنامه و اظهارنامه تقسيمي ۱۰٫۰۰۰ ۱۰۰٫۰۰۰
۲ هزينه ثبت سالانه

سـال اول تا پنجـم، هـر سـال معـادل ۱۰۰۰۰۰ ريال

سال ششم تا سال دهم، هرسال معادل ۲۰۰۰۰۰ ريال

سال يازدهم تا پانزدهم، هرسال معادل ۳۰۰۰۰۰ ريال

سال شانزدهم تا بيستم، هرسال معادل ۴۰۰۰۰۰ ريال

۱۰ برابر مبلغ تعيين شده براي اشخاص حقيقي
۳ جريمه تأخير در پرداخت هزينه سالانه معادل نصف قسط سالانه در دوره‌هاي پنج ساله مربوط
۴ هزينه استعلام براي انتقال،  اجازه بهره‌برداري يا اعراض ۵۰٫۰۰۰ ۵۰۰٫۰۰۰
۵ حق‌ثبت انتقال قراردادي و قهري ۳۰۰٫۰۰۰ ۳۰۰۰٫۰۰۰
۶ حق ثبت مجوز بهره‌برداري يا فسخ و خاتمه آن نصف هزينه انتقال قراردادي و قهري
۷ هزينه هربار اصلاح اظهارنامه و ضمائم آن معادل حق ثبت اظهارنامه
۸ حق ثبت انتقال اظهارنامه يا اجازه بهره‌برداري از آن ۵۰٫۰۰۰ ۵۰۰٫۰۰۰
۹ حق ثبت تغييرات (غيراز انتقال مالكيت و اجازه بهره‌برداري) ۵۰٫۰۰۰ ۵۰۰٫۰۰۰
۱۰ هزينه صدور گواهي المثني ۱۰۰٫۰۰۰ ۱۰۰۰٫۰۰۰
۱۱ هزينه رونوشت مصدق ۵۰۰۰ ۵۰٫۰۰۰
۱۲ هزينه اخذ تأييديه تسليم اظهارنامه يا صدور گواهي نامه اختراع ۱۵٫۰۰۰ ۱۵۰٫۰۰۰
۱۳ هزينه رسيدگي به اعتراض به ردثبت(کمسیون) ۵۰۰٫۰۰۰ ۷۵۰٫۰۰۰
۱۴ هزينه رسيدگي به اعتراض به تقاضاي ثبت(کمسیون) ۱٫۵۰۰٫۰۰۰ ۳٫۰۰۰٫۰۰۰
۱۵ وديعه تسيلم دادخواست ابطال به دادگاه ۳٫۰۰۰٫۰۰۰ ۴٫۵۰۰٫۰۰۰
۱۶ هزينه بررسي اظهارنامه ثبت بين‌المللي به عنوان اداره مبدأ ۵۰٫۰۰۰ ۵۰۰٫۰۰۰

 توضیح : در مورد متقاضیان خارجی که در اجرای مقررات کنوانسیون پاریس ، تقاضاهای خود را مستقیماً تسلیم مرجع ثبت (اداره ثبت اختراعات اداره کل مالکیت صنعتی) می نمایند ، می بایست معادل ارزی مبلغ ریالی تعیین شده در جدول هزینه ها را مطابق نرخ رسمی بپردازند .

نحوه پرداخت هزینه اظهارنامه اختراع :

حداقل هزینه اظهارنامه اشخاص به شرح ذیل قابل محاسبه و پرداخت است:
نحوه محاسبه: (مجموع درصدهای افراد حقیقی ضربدر ۱۰/۰۰۰ ریال) + مجموع درصدهای افراد حقوقی ضربدر ۱۰۰/۰۰۰ ریال
بعنوان مثال اختراعی بصورت ذیل در حال ثبت شدن است
شخص حقیقی = ۱۰ درصد
شخص حقیقی = ۱۵ درصد
شخص حقوقی = ۳۰ درصد
شخص حقوقی = ۵ درصد
شخص حقوقی = ۴۰ درصد
با توجه به اعداد، مجموع درصد اشخاص حقیقی = ۲۵ درصد و مجموع درصد اشخاص حقوقی = ۷۵ درصد
لذا طبق فرمول، مبلغ قابل پرداخت بصورت روبرو محاسبه میشود ( (۱۰/۰۰۰ * ۲۵% )+( ۱۰۰/۰۰۰* ۷۵%) ) = (۲/۵۰۰ریال + ۷۵/۰۰۰ ریال)= ۷۷/۵۰۰ ریال
————————————————————————————————
*  یک شخص حقیقی ( (۱۰/۰۰۰ * ۱۰۰%) + (۱۰۰/۰۰۰ * ۰ % ) ) = ( ۱۰/۰۰۰ + ۰ ) = ۱۰/۰۰۰ ریال
* یک شخص حقوقی ( (۱۰/۰۰۰ * ۰ % ) + (۱۰۰/۰۰۰ * ۱۰۰% ) ) = ( ۰ + ۱۰۰/۰۰۰) = ۱۰۰/۰۰۰ ریال