طرح صنعتی چیست؟

ثبت طرح صنعتی در اصل مربوط به فرم و ظاهر یک محصول است. و اغلب در مورد بسته‌بندی مطرح است.

در نظر داشته باشید که برای مثال اگر شما در ارائه یا تولید محصولتان، نوآوری خاصی را انجام داده باشید،

در صورتی که پیش از شما این طرح توسط شخص یا شرکتی به ثبت طرح صنعتی نرسیده باشد، میتوانید آن را به نام خودتان ثبت کنید.

برای مثال شما برای اولین بار نوع خاصی از بافت را در پارچه‌ لباس‌هایی که تولید میکنید به کار میبرید، که قبلا به کار نرفته است،

در اینجا طرح صنعتی شما را مورد حمایت قرار خواهد داد و تنها مساله‌ای که مطرح است، نوآوری در بافت است و اغلب موارد فنی و غیره نیز در این مورد اهمیتی ندارند.

طرح صنعتی از  طراحی فرش و مبلمان گرفته تا صنایع دستی را پوشش میدهد.

اگر شما برای ابداع و نوآوری در بسته‌بندی محصولتان طرحی نویین ارائه کردید تا جایی که این مساله برند شما را تحت‌الشعاع قرار داد و به شناسه‌ای برای کسب و کار شما تبدیل شد،

در صورتی که به فکر ثبت طرح صنعتی نباشید:

خطر این که رقبای شما از طرح شما کپی‌برداری کنند و مشتریان شما را از این طریق منحرف کنند، بسیار زیاد است.

برای مثال سس خرسی که اولین بار توسط شرکت مهرام تولید شد و با این بسته‌بندی، بسیاری از ایرانی‌ها سس کچاپ را به نام سس خرسی میشناختند.

اگر در همان دوران ثبت میشد، دیگر توسط شرکت‌های رقیب کپی نمیشد،

مشتریان سس خرسی مهرام با دیدن این بسته‌بندی در قفسه فروشگاه‌ بدون توجه به نام تجاری اقدام به خرید میکردند

و در نهایت متوجه میشدند که این محصول، سس خرسی مهرام نبوده و محصول برند دیگری است.

طرح صنعتی چیست؟

تفاوت طرح صنعتی و اختراع

درست است که در هر دو پروسه اختراع و طرح صنعتی نیاز به خلاقیت و نوآوری است،

اما این دو مساله تفاوت زیادی با یکدیگر دارند.

طرح صنعتی اصولا ماهیت هنری دارد، فارق از کاربری، صرفا به خلاقیت هنری و جذابیت بصری میپردازد،

برای مثال اگر شما به این نتیجه برسید که در طراحی یک مبلمان فلان چوب و فلان برشی که تا به حال توسط کسی استفاده نشده است میتواند مبلمان را زیباتر کند،

فارق از این که مبلمان شما خاصیات ارگونومیک را شامل میشود یا خیر، شما یک طرح صنعتی دارید و لازم است ثبت طرح صنعتی کنید.

اما در ثبت اختراع شما میبایست، بدون در نظر گرفتن ظاهر،

محصولی کاربردی ارائه کنید که علاوه بر این که تا به حال توسط کسی ارائه نشده باشد،

کاربردی بوده و مشکلی را حل کند، برای مثال اگر شما مبلمانی را طراحی کنید که نشستن بر روی آن‌ها،

یک سری مسائل و مشکلات ستون فقراتی را جل میکند، و این طرح قبلا به ثبت نرسیده باشد، شما یک اختراع در دست دارید و باید ثبت اختراع کنید.

مزایای ثبت طرح صنعتی

  • هنگامی که سرمایه‌گذار یا سرمایه‌گذاران یک شرکت، بدانند که محصولی که به بازار ارائه کرده‌اند،

انحصاری است، سرمایه بیشتری را برای بهتر شدن محصول در نظر میگیرد و در نتیجه مشتریان بیشتری جذب محصول شده و آن کسب‌و کار رونق میگیرد.

  • در صورت ثبت طرح صنعتی، شرکت‌های رقیب که میخواهند ره صد ساله را یک شبه طی کنند،

نمیتوانند با سوء استفاده از بسته‌بندی یا نوآوری شما، محصول خودشان را وارد بازار کنند

  • سس خرسی را به یاد بیاوردید، با یک بسته‌بندی متفاوت،

حتی اسم سس کچاپ به سس خرسی تغییر کرد و در صورتی که شرکت مهرام ثبت طرح صنعتی را جدی میگرفت،

امروز هم این محصول در انحصار خودش بود، پس طرح صنعتی میتواند در برندینگ هم به ما کمک کند.

طرح صنعتی

تفاوت ثبت طرح صنعتی با ثبت برند

همانطور که پیشتر توضیح دادیم، برند یا علامت تجاری، ماهیت یک کسب و کار است،

مجموعه‌ای از ویژگی‌های مادی و معنوی یک شرکت، از فرهنگ گرفته تا لوگو. و با ثبت علامت تجاری،

شما تضمین میکنید که کسی بعدتر از نام و به طور کل برند شما سوءاستفاده نکند و در صورت استفاده پیگرد قاونونی داشته باشد و از هیچ مزایایی بهره‌مند نشود.

اما طرح صنعتی، بیشتر مربوط به ظاهر محصولات است، که بسته‌بندی و شکل و نقش کالا را در میگیرد.

در صورتی که شما ثبت طرح صنعتی کرده باشید، کسب‌و‌کار دیگری حق استفاده از بسته‌بندی‌ای شبیه بسته‌بندی محصول شما را ندارد

و یا اگر از طرح یا نقشی که شما قبل‌تر آن را ثبت کرده‌اید استفاده کند، پیگرد قانونی خواهد داشت.

ویژگی های لازم برای ثبت طرح صنعتی

  • طرح صنعتی باید جدید باشد به این معنی که تا قبل از این که ثبت شود، به هیچ عنوان و بهانه‌ای در جایی افشا نشده باشد
  • طرح صنعتی باید دارای اصالت باشد، به این معنا که تقلید یا کپی از طرح دیگری نباشد.
  • طرح صنعتی نباید با اخلاق در تضاد باشد
  • طرح‌ها نباید تنها در راستای عملکرد فنی محصول ایجاد شوند
  • باید دارای جذابیت بصری باشند

ثبت طرح صنعتی

مراحل ثبت طرح صنعتی

برای ثبت اظهارنامه طرح صنعتی وفق مواد مندرج در آئین نامه اجرایی قانون ثبت اختراعات، طرح های صنعتی و علائم تجاری مصوب سال ۱۳۸۳:

الف- ثبت طرح صنعتی مستلزم تسلیم اظهارنامه به مرجع ثبت است بنابراین متقاضیان ثبت طرح صنعتی ابتدا بایستی فرم مخصوص مربوطه را تکمیل و ارسال نمایند.

ب-  اظهارنامه ثبت طرح صنعتی باید در فرم مخصوص (نسخه الکترونیکی اظهارنامه) و به زبان فارسی تنظیم شده و پس از ذکر تاریخ ،

توسط متقاضی یا نماینده قانونی وی امضاء شود.

ج- مدارک زیر باید ضمیمه  اظهارنامه شوند:

  1. مدارک مثبت هویت متقاضی و طراح؛ (شامل کپی شناسنامه و کارت ملی برابر اصل شده برای اشخاص حقیقی و آگهی تاسیس و آخرین تغییرات جهت اشخاص حقوقی به صورت خوانا)
  2. مدارک نمایندگی، در صورتی که تقاضا توسط نماینده قانونی به عمل آید؛
  3. اگر طرح صنعتی دو بعدی باشد، پنج نمونه از شکل یا تصویر گرافیکی یا پنج نمونه از طرح ترسیم شده به عنوان نمونه؛
  4. اگر طرح صنعتی سه بعدی باشد، پنج نمونه از شکل یا تصویر گرافیکی یا پنج نمونه از طرح ترسیم شده از تمامی جوانب طرح؛
  5. در طرح صنعتی سه بعدی، مرجع ثبت می‌تواند ماکتی از آن را به همراه اظهارنامه درخواست نماید. اندازه ماکتی که متقاضی از مدل طرح خود ارائه می‌دهد، ب
  6. اید حداکثر ۲۰×۲۰×۲۰ سانتی متر و وزن آن حداکثر ۲ کیلوگرم و از ماده‌ای بادوام و غیرفاسد شدنی باشد.

شکل‌های گرافیکی و ترسیم شده باید حداکثر در ابعاد ۲۰×۱۰ سانتی متر بوده و قابل نصب بر چهار صفحه مقوا در قطعA4  و با جوهر مشکی باشد؛

توضیح اینکه ، تصاویر گرافیکی مورد نظر در مرحله اظهارنامه الکترونیکی باید به صورت اسکن شده از نماهای مختلف با مشخصات فنی ذیل باشد،

بدیهی است درصورت بررسی پرونده و پذیرش طرح مذکور ارائه پنج نمونه از شکل یا تصویر گرافیکی طرح ترسیم شده جهت صدور آگهی ضروری می باشد.

  1. درخواست کتبی (به صورت اسکن شده و الصاق آن در پرونده الکترونیکی ) به تأخیر انداختن انتشار آگهی ثبت طرح صنعتی و تعیین مدت آن، در صورت تمایل؛
  2. درخواست کتبی (به صورت اسکن شده و الصاق آن در پرونده الکترونیکی ) مبنی بر عدم ذکر اسم طراح، چنانچه طراح نخواهد اسم وی ذکر شود؛
  3. رسید مربوط به پرداخت هزینه اظهارنامه و در صورتی که اظهارنامه شامل دو یا چند طرح صنعتی است، رسید مربوط به پرداخت هزینه‌های اضافی؛
  4. مدارک مربوط به حق تقدم که باید همزمان با تسلیم اظهارنامه یا حداکثر ظرف ۱۵ روز از آن تاریخ تسلیم شود.

مشخصات فنی تصاویر ارسالی

  1. سایز تصاویر حداکثر A4 باشد
  2. حتماً بصورت عمودی اسکن شود.
  3. در تصویر ارسالی حتماً طرح باید در یک زمینه ساده، به نحوی که قابل رویت باشد قرار گیرد.
  4. تصویر کالا لزوماً بصورت رنگی باشد و حداکثر حجم آن ۵۰۰KB باشد.
  5. تصویر مدارک ترجیحاً بصورت سیاه و سفید اسکن شده و حداکثر حجم آن ۲۵۰KB باشد.(ترجیحاً پشت و روی کارت ملی و کپی صفحه اول شناسنامه در یک تصویر باشد.)
  6. پسوند فایلهای ارسالی jpg باشد.

د-در صورتی که متقاضی طبق ماده ۹ قانون، درخواست حق تقدم کرده باشد، هنگام تقاضای ثبت طرح صنعتی باید درخواست خود را که حاکی از این حق باشد، به مرجع ثبت تسلیم نماید.

این درخواست باید مشتمل بر نکات زیر باشد:

  1. تاریخ و شماره اظهارنامه اصلی؛
  2. طبقه‌بندی بین‌المللی مرتبط با اظهارنامه اصلی؛
  3. کشور یا کشورهایی که اظهارنامه اصلی در آنجا تسلیم شده است و چنانچه اظهارنامه منطقه‌ای یا بین‌المللی مبنای حق تقدم باشد، ذکر مأخذ آن.

هـ-  متقاضی می‌تواند تا قبل از ثبت طرح صنعتی، اظهارنامه خود را اصلاح کند، مشروط بر اینکه از حدود اظهارنامه نخست تجاوز ننماید. درخواست اصلاح با پرداخت هزینه مقرر در جدول هزینه‌ها انجام می‌پذیرد

و- متقاضی یا نماینده قانونی او در هر زمان قبل ازثبت طرح صنعتی می‌تواند ضمن تسلیم درخواست کتبی به مرجع ثبت، اظهارنامه خود را مسترد دارد. درصورت استرداد اظهارنامه، هزینه‌های پرداختی مسترد نخواهدشد.

ز- انتقال حق مالکیت ناشی از تسلیم اظهارنامه یا اعطای هرگونه اجازه بهره‌برداری از آن باید به درخواست کتبی هر ذی‌نفع به مرجع ثبت اعلام و در پرونده مربوط درج گردد. اعمال این تغییر منوط به پرداخت هزینه مقرر در جدول هزینه‌ها خواهد بود.

بررسی اظهارنامه و مراحل آتی

الف- مرجع ثبت ظرف ۶۰ روز از تاریخ وصول، اظهارنامه و ضمائم آن را از لحاظ رعایت جنبه‌های شکلی و سایر شرایط مقرر در قانون و این آیین نامه و همچنین تطبیق طبقه یا طبقات اعلامی با طبقه‌بندی بین‌المللی، مورد بررسی قرار می‌دهد.

  • چنانچه پس از بررسی، ایرادات و نواقصی در اظهارنامه و ضمائم آن مشاهده شود، مرجع ثبت مراتب را به صورت مکتوب و با قید جزییات به متقاضی ابلاغ تا ظرف مهلت مقرر در این آیین نامه اقدام به رفع نقص نماید.
  • درصورتیکه متقاضی در مهلت مقرر قانونی به هر علتی نتواند نقایص اعلامی را رفع نماید، مرجع ثبت اظهارنامه را رد و مراتب را کتباً با ذکر علت یا علل رد به متقاضی ثبت ابلاغ خواهد کرد.

تبصره – مهلت رفع نقص برای متقاضیان ایرانی تا ۳۰ روز و برای متقاضیان مقیم خارج از کشور تا ۶۰ روز از تاریخ ابلاغ محاسبه می‌شود.

توجه۱: لازم به ذکر است باتوجه به اینکه مراحل پذیرش ثبت اظهارنامه طرح صنعتی در حال حاضر صرفاً به صورت الکترونیکی می باشد

بنابراین پس از بررسی اظهارنامه چنانچه پرونده مربوطه منجر به صدور اخطار اعم از (رفع نقص ، رد اظهارنامه)  مراتب به صورت پست الکترونیکی (ایمیل) یا از طریق پیامک (اس ام اس) برای متقاضی ارسال شده

و در مهلت مقرر قانونی رفع نقص یا اعتراض به رد اظهارنامه به صورت الکترونیکی امکان پذیر می باشد.

توجه۲: چنانچه رفع نقص ارائه نمونه کالا باشد متقاضی پس از انجام مراحل الکترونیکی و  مکاتبات اداری

، بصورت کاغذی نیز تهیه و پس از تایید نهایی توسط مالک یا نماینده قانونی به این اداره تحویل گردد.

ب- هرگاه تقاضای ثبت طرح صنعتی مورد پذیرش مرجع ثبت قرار گیرد،

مراتب به صورت پست الکترونیکی (ایمیل) یا از طریق پیامک (اس ام اس) به متقاضی اعلام شده و وی باید ظرف ۳۰ روز پس از تاریخ اعلام، جهت پرداخت هزینه‌های مربوط به ثبت طرح صنعتی و انتشار آگهی موضوع ماده ۸۶ این آیین‌نامه اقدام نماید.

در صورت عدم پرداخت هزینه‌ها در مهلت مقرر فوق، اظهارنامه کان لم یکن تلقی می‌گردد. این مهلت برای متقاضیان مقیم خارج از کشور ۶۰ روز می‌باشد.

اعتراض به تقاضای ثبت طرح صنعتی

وفق ماده ۱۰۱ آئین نامه اجرایی ثبت طرح صنعتی هرشخصی که نسبت به تقاضای ثبت طرح صنعتی اعتراض داشته باشد باید اعتراض خود را در دونسخه به مرجع ثبت تسلیم نماید.

پس از ثبت اعتراض‌نامه، نسخه دوم آن با قید تاریخ و شماره وصول به معترض مسترد می‌گردد.

اعتراض نامه باید همراه با دلایل و مدارک استنادی و رسید مربوط به پرداخت هزینه رسیدگی به اعتراض باشد.

چنانچه پس از بررسی اعتراض نامه و مدارک استنادی، تکمیل مدارک منضم به اعتراض‌نامه ضرورت داشته باشد،

مرجع ثبت باتعیین موارد، کتباً از متقاضی می‌خواهد که ظرف ۳۰ روز از تاریخ ابلاغ نسبت به رفع نقص اقدام نماید.

در غیر این صورت، اعتراض‌نامه کان لم یکن تلقی خواهد شد.

تبصره – مهلت‌ مذکور در این ماده برای اشخاص مقیم خارج از کشور ۶۰ روز می‌باشد.

اعتراض مبنی بر ادعای حق مالکیت طرح صنعتی

وفق ماده ۱۰۲ آئین نامه اجرایی ثبت طرح صنعتی هرگاه اعتراض معترض مبنی بر ادعای حق مالکیت،

نسبت به طرح صنعتی‌ای باشد که اظهارنامه ثبت آن تسلیم مرجع ثبت شده است در صورتی که طرح صنعتی قبلاً به نام او ثبت نشده است،

باید همزمان با اعتراض، برای طرح صنعتی خود مطابق قانون و این آیین‌نامه تقاضای ثبت کرده و حق ثبت اظهارنامه و حق ثبت طرح صنعتی و تمام مخارج مربوط به آن را تأدیه نماید.

مرجع ثبت موظف است  با رعایت ماده ۱۰۱ این ‌آیین‌نامه،

ظرف ۱۰ روز از تاریخ وصول اعتراض نسخه‌ای از اعتراض‌نامه را به انضمام رونوشت مدارک و دلایل استنادی به متقاضی ثبت ابلاغ نماید. متقاضی مکلف است از تاریخ ابلاغ اعتراض‌نامه پاسخ مکتوب خود را ظرف ۲۰ روز نسبت به اعتراض وارده به مرجع ثبت تسلیم نماید.

عدم پاسخ متقاضی به ابلاغ در مهلت مقرر به منزله تمکین وی خواهد بود.

هرگاه متقاضی کتباً به اعتراض تمکین نماید، درخواست او برای ثبت طرح صنعتی مسترد شده تلقی می‌گردد

و مراتب کتباً به معترض ابلاغ می‌شود تا در صورتی که طرح صنعتی وی به ثبت نرسیده باشد،

برطبق اظهارنامه‌ای که همزمان با اعتراض تسلیم کرده است نسبت به ثبت آن اقدام کند.

در صورت عدم تمکین متقاضی، مرجع ثبت مراتب را ظرف ۱۰ روز به معترض ابلاغ کرده و وی از این تاریخ ۲۰روز مهلت دارد که اعتراض خود را از طریق مرجع ثبت تسلیم کمیسیون موضوع ماده ۱۷۰ این آیین‌‌نامه نماید.

همین ترتیب در موردی نیز باید رعایت شود که اعتراض معترض مبنی بر ادعای داشتن برخی حقوق،

غیر از حق مالکیت، نسبت به طرح صنعتی‌ای باشد که اظهارنامه ثبت آن تسلیم مرجع ثبت شده ولی هنوز در ایران به ثبت نرسیده است، مگر اینکه طرح صنعتی قانوناً قابل ثبت نباشد.

در این فرض نیازی به تسلیم اظهارنامه ثبت طرح صنعتی به مرجع ثبت نخواهد بود. تصمیم کمیسیون طبق ماده ۱۷۲ این آیین‌نامه قابل اعتراض در دادگاه صالح مقرر در ماده ۵۹ قانون است.

تبصره۱– در صورتی که اظهارنامه تسلیمی به هر دلیلی منتهی به ثبت طرح صنعتی نشود مبالغ پرداختی از این بابت،  قابل استرداد نخواهد بود.

تبصره ۲- در صورت رد اعتراض در کمیسیون، هزینه رسیدگی به اعتراض قابل استرداد نخواهد بود.

تبصره ۳- چنانچه معترض مقیم ایران نباشد، مهلت‌‌های مذکور در این ماده به دوبرابر افزایش می‌یابد.

منبع: ثبت فردا